รากฟันเทียม(Dental Implant) & ปลูกเหงือก(Gum Graft)
การทำรากฟันเทียม หากไม่มีเหงือกและ/หรือกระดูกที่เพียงพอ ก็อาจทำให้ใส่ไม่ได้เลย หรือใส่ได้ แต่ไม่แน่น ทำให้หลุดง่าย เสี่ยงติดเชื้อสูง และใช้งานได้ไม่นาน อาจเกิดปัญหาหลังใช้งานเพียง 3-5 ปี
รากฟันเทียม หรือ Dental Implant คือ รากฟันทดแทนที่ทำจากวัสดุไทเทเนียมหรือเซรามิก ฝังลงไปในกระดูกขากรรไกร เพื่อทดแทนรากฟันแท้ที่หลุดหรือถอนไป

ทำไมต้องทำรากฟันเทียม
- เคี้ยวอาหารไม่ได้ ส่งผลต่อระบบย่อยอาหาร
- ฟันข้างเคียงเคลื่อน หรือล้มเข้ามาในช่องว่างที่ไม่มีฟัน
- ฟันตรงข้ามยื่นลงมา (Over-eruption)
- กระดูกขากรรไกรหดตัว (Bone Resorption) ถึงประมาณ 25% ในปีแรก
- ใบหน้าหดสั้น ดูแก่กว่าวัย
- ไม่มั่นใจเวลายิ้ม หรือพูด
ข้อดีของรากฟันเทียม
- เคี้ยวอาหารได้ใกล้เคียงฟันแท้
- ไม่ต้องกรอฟันซี่ข้างเคียง (ต่างจากสะพานฟัน)
- ใช้งานได้ยาวนานตลอดชีวิต หากดูแลได้ดี
- สวยงามเป็นธรรมชาติ แทบแยกไม่ออกจากฟันแท้
เหงือกและกระดูก ฐานสำคัญของรากฟันเทียม
โครงสร้างรอบฟัน ประกอบไปด้วย
- เหงือก เนื้อเยื่ออ่อนที่หุ้มกระดูก มีหน้าที่ในการปกป้องกระดูกและรากฟัน มี 2 ประเภท ได้แก่ Attached Gingiva แบบยึดติดกับกระดูกแน่น และ Free Gingiva อยู่รอบคอฟัน ความหนา 1-3 มม.
- กระดูกขากรรไกร เป็นฐานรากของฟัน ประกอบไปด้วย ขากรรไกรบน กระดูกอ่อนกว่า และขากรรไกรล่างจะมีกระดูกแข็งกว่า
ความหนาที่ต้องการสำหรับรากฟันเทียม
- ความสูง: อย่างน้อย 8-10 มม.
- ความกว้าง: อย่างน้อย 6-7 มม.
3. Periodontal Ligament ทำหน้าที่ในการยึดฟันเข้ากับกระดูก โดยรากฟันเทียมไม่มีส่วนนี้ จึงต้องอาศัย Osseointegration
เหงือกบาง กระดูกน้อย
สาเหตุของเหงือกบางและกระดูกหดตัว
- การถอนฟัน หลังถอนฟัน กระดูกจะหดตัว 40-60% ภายใน 6 เดือน และเหงือกจะหดตัวได้ถึง 25% ในปีแรก โดยยิ่งปล่อยทิ้งไว้นาน จะยิ่งหดมาก
- โรคปริทันต์ (Periodontitis) ส่งผลให้เชื้อแบคทีเรียทำลายกระดูก เกิดเหงือกอักเสบเรื้อรัง ทำให้กระดูกและเหงือกหดหาย
- ฟันผุ ติดเชื้อลุกลามถึงกระดูก ทำลายกระดูกรอบๆ รากฟัน
- การใส่ฟันปลอมถอดได้เป็นเวลานาน ทำให้เหงือกถูกกดทับตลอดเวลา และกระดูกหดตัว
- การบาดเจ็บจากอุบัติเหตุ ทำให้ฟันหัก กระดูกแตกจากอุบัติเหตุ
- พันธุกรรม บางคนมีเหงือกบางตามธรรมชาติ รวมถึงกระดูกบางซึ่งเป็นผลมาจากพันธุกรรม
- การสูบบุหรี่จัด ทำลายการไหลเวียนเลือด เหงือกและกระดูกได้รับออกซิเจนน้อย
- อายุมากขึ้น ทำให้กระดูกหดตัวตามธรรมชาติ และเหงือกบางลง
ผลกระทบต่อการทำรากฟันเทียม กรณี เหงือกบาง กระดูกน้อย
- ใส่รากฟันเทียมไม่ได้ เนื่องจากกระดูกไม่พอสำหรับยึดรากฟันเทียม รากฟันเทียมจะไม่ยึดติด
- ใส่รากฟันเทียมได้แต่ไม่แข็งแรง อาจทำให้รากฟันเทียมหลวมโยกหลังจากใช้งานได้ไม่นาน
- เสี่ยงติดเชื้อสูง เนื่องจากเหงือกบาง ทำให้แบคทีเรียเข้าถึงรากฟันเทียมได้ง่าย เกิด Peri-implantitis (อักเสบรอบรากฟันเทียม)
- ไม่เป็นธรรมชาติจากเหงือกร่น ทำให้เห็นเงาสะท้อน หรือเห็นผิวรากฟันเทียมโผล่
การปลูกเหงือก หรือ Gingival Graft / Soft Tissue Graft คือ การนำเนื้อเยื่อเหงือกมาเติมบริเวณที่เหงือกบางหรือหดหาย เพื่อเพิ่มปริมาณ และความหนาของเหงือก ปกป้องรากฟันเทียม สร้างเหงือกให้สวยงาม เป็นธรรมชาติ

| ประเภท | เนื้อเยื่อ | ความเจ็บ | เหมาะกับ |
| Free Gingival | เพดานปาก (ผิวด้านนอก) | ปานกลาง | ปริมาณเหงือกน้อย |
| Connective tissue | เพดานปาก (ผิวชั้นใน) | ปานกลาง | ความหนาเหงือกน้อย |
| ADM | วัสดุสังเคราะห์ | น้อย | กลัวเจ็บ และ/หรือ ต้องทำหลายจุด |
ความแตกต่างระหว่าง “ปลูกเหงือก” กับ “ปลูกกระดูก”
- ปลูกเหงือก (Gingival Graft) เป็นการเพิ่มเนื้อเยื่ออ่อน ในการปกป้องรากฟันเทียม และทำเพื่อความสวยงามในบางกรณี
- ปลูกกระดูก (Bone Graft) เป็นการเพิ่มปริมาณ และคุณภาพกระดูก เพื่อสร้างฐานรากที่แข็งแรง ทำให้รากฟันเทียมยึดติดได้
(บางเคสอาจจะเป็นต้องปลูกเหงือกและปลูกกระดูกร่วมกัน)
ทำไมต้องปลูกเหงือก ในการทำรากฟันเทียม
- ป้องกันรากฟันเทียมโผล่ โดยเฉพาะในผู้ที่มีเหงือกบาง จะทำให้มองเห็นรากฟันเทียมโผล่ ซึ่งการแก้ไขจะยาก อาจต้องรื้อทำใหม่ โดยการปลูกเหงือกอาจช่วยปกปิดรากฟันเทียม ให้ความสวยงาม เและเป็นธรรมชาติมากขึ้น มั่นใจยิ้มได้
- ป้องกันการติดเชื้อ โดยเฉพาะในผู้ที่มีเหงือกบาง จะทำให้แบคทีเรียเข้าถึงรากฟันเทียมได้ง่าย เกิดอักเสบรอบรากฟันเทียม กระดูกถูกทำลาย อาจทำให้รากฟันเทียมโยกจนต้องถอนออก การปลูกเหงือกจะช่วยให้เหงือกหนา ลดการอักเสบ และลดโอกาสการติดเชื้อ อายุการใช้งานยาวนานขึ้น
- ป้องกันเหงือกร่น โดยหลังจากใส่รากฟันเทียม เหงือกอาจยังหดร่นต่อ โดยเฉพาะถ้าเหงือกบางอยู่แล้ว ทำให้เมื่อใส่รากฟันเทียมอาจโผล่ ไม่สวยงาม การปลูกเหงือกช่วยป้องกันการหดร่น รักษารูปร่างเหงือกได้นาน สวยงามยาวนาน
- ทำความสะอาดง่าย เหงือกบาง ทำให้มีร่องลึกรอบรากฟันเทียม ทำความสะอาดยาก เป็นจุดสะสมอาหาร คราบหินปูน และเสี่ยงต่อการติดเชื้อง่าย การปลูกเหงือกช่วย เหงือกหนา ลดร่องลึก ทำความสะอาดง่าย ลดโอกาสเกิดปัญหา
คำถามที่พบบ่อย
ปลูกเหงือกเจ็บไหม
ไม่เจ็บ เนื่องจากระหว่างการผ่าตัด ทันตแพทย์จะมีการทายาชาและฉีดยาชาร่วมด้วย ทำให้ขณะทำการปลูกเหงือก ไม่เจ็บเลย แต่อาจมีการแสบแผลหลังทำบ้างประมาณ 3-4 วันแรก
รากฟันเทียมไม่ต้องปลูกเหงือกได้ไหม
ได้ ในบางกรณีโดยทันตแพทย์จะเป็นผู้พิจารณาตามความเหมาะสมของแต่ละเคส เช่น เหงือกหนา มากกว่า 2 มม.ก็ ไม่จำเป็นต้องปลูก สามารถใส่รากฟันเทียมได้เลย
ทำรากฟันเทียม ต้องปลูกเหงือกทุกซี่ของรากฟันเทียมไหม
ไม่จำเป็นต้องปลูกเหงือกทุกซี่ ทันตแพทย์จะเป็นผู้ประเมินความเหมาะสมตามปัญหาที่เกิดขึ้น กรณีที่เป็นฟันหน้า แพทย์อาจพิจารณาในการปลูกเหงือกทุกซี่ เนื่องจากความแข็งแรงและความสวยงาม
ปลูกเหงือกพร้อมใส่รากฟันเทียมในวันเดียวกันได้ไหม
กรณีที่มีเหงือกบาง แนะนำว่าควรปลูกเหงือกก่อนทำรากฟันเทียมประมาณ 1-2 เดือน
ใครไม่ควรปลูกเหงือก
- คุณแม่ที่อยู่ระหว่างการตั้งครรภ์
- ผู้ที่มีการติดเชื้อในปาก ควรรักษาให้หายก่อน
- ผู้ที่มีภาวะมะเร็งช่องปาก
- อยู่ในระหว่างการได้รับเคมีบำบัด หรือรังสีรักษา (รอ 6-12 เดือน)
ใครควรปรึกษาทันตแพทย์ก่อนทำการรักษารากฟันเทียม
- โรคเบาหวานควบคุมไม่ได้ (HbA1c > 8%)
- โรคเลือดไม่แข็งตัว
- โรคหัวใจ ความดันสูง
- ภูมิคุ้มกันบกพร่อง
- สูบบุหรี่ (ควรเลิก 2 สัปดาห์ก่อนและหลังผ่าตัด)

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)



