Tips to know หลังแปรงฟันควรใช้ไหมขัดฟัน (dental floss)
แปรงฟันทุกวันแต่ยังฟันผุอยู่ นั่นเป็นเพราะการแปรงฟันอย่างเดียวทำความสะอาดได้เพียง 60% เท่านั้น ดังนั้น จึงควรใช้ไหมขัดฟันร่วมด้วย เพื่อป้องกันฟันผุ และสุขภาพช่องปากที่สดใส
ทำไมแปรงฟันสม่ำเสมอ แต่ฟันยังผุอยู่ นั่นเป็นเพราะการแปรงฟันเพียงอย่างเดียวไม่สามารถทำความสะอาดซอกฟันได้เพียงพอ
การแปรงฟันทำความสะอาดฟันได้เพียง 60% นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ทำไม ควรใช้ไหมขัดฟันทุกครั้งอย่างสม่ำเสมอ เนื่องจากผิวฟันอีก 40% อยู่ในซอกระหว่างฟัน และร่องเหงือก ซึ่งขนแปรงแม้จะนุ่ม แต่ก็ไม่สามารถเข้าถึงซอกฟันและร่องเหงือกได้ เมื่อปล่อยไว้นาน จึงทำให้เกิดปัญหาสุขภาพช่องปาก ฟันผุที่มองไม่เห็นนำไปสู่การ รักษารากฟัน หรือการทำรากฟันเทียม
ไหมขัดฟัน ช่วยทำความสะอาดในบริเวณที่แปรงสีฟันเข้าไม่ถึง
ไหมขัดฟัน อุปกรณ์ทำความสะอาดฟันที่มีประโยชน์ในการขจัดเศษอาหาร และขจัดแบคทีเรียที่อยู่ตามซอกฟัน การขจัดเศษอาหาร และคราบแบคทีเรียในซอกฟันวันละครั้ง ช่วยลดปัญหาที่จะเกิดขึ้นจากแบคทีเรีย สาเหตุที่ทำให้ฟันผุ
ฟันผุที่เกิดในซอกฟันอันตรายหากปล่อยทิ้งไว้ ฟันผุในบริเวณที่มองไม่เห็นจากด้านนอก กว่าจะรู้ตัวก็มักลุกลามเข้าสู่ชั้นเนื้อฟัน หรือโพรงประสาทฟัน เมื่อเชื้อโรคทำให้ฟันผุ จากเศษอาหารติดฟัน เชื้อโรคก็จะผลิตกรดออกมามากขึ้น ทำให้เกิดการละลายเคลือบฟันออกจากผิวฟัน ส่งผลให้ฟันผุ
ผู้ที่ไม่ใช้ไหมขัดฟัน มักฟันผุในบริเวณซอกฟัน หรือตำแหน่งที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า โดยไม่รู้สึกอะไรเลยในระยะแรก เพราะฟันชั้นเคลือบฟันไม่มีเส้นประสาท จะรู้สึกตัวอีกทีก็เมื่อฟันผุลึกถึงเนื้อฟัน หรือโพรงประสาทฟันแล้ว ซึ่งหมายความว่า อาจไม่สามารถรักษาได้ด้วยการอุดฟันเพียงอย่างเดียว ซึ่งหากร้ายแรง อาจจำเป็นต้องรักษารากฟัน หรือ ถอนฟัน
เศษอาหารและคราบแบคทีเรียสะสมในซอกฟันที่แปรงไม่ถึง ทำให้แบคทีเรียผลิตกรดกัดกร่อนเคลือบฟัน เกิดฟันผุในซอกฟัน หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษาหรือไม่รู้ตัว การผุจะลึกลงสู่ชั้นเนื้อฟัน เกิดอาการเสียว หรือปวดฟัน เมื่อการผุลามถึงโพรงประสาทฟัน เนื้อเยื่อประสาทอักเสบ และหากปล่อยต่อไปโดยไม่รักษา การติดเชื้ออาจทำให้ฟันตาย มีหนองสะสม และต้องตัดสินใจระหว่างการรักษารากฟัน หรือถอนฟัน นั่นเอง
การรักษารากฟัน คล้ายกับการอุดฟัน แต่เป็นการอุดวัสดุอุดคลองรากลงไปในรากฟัน โดยทันตแพทย์จะทำการกำจัดเนื้อเยื่อข้างในรากฟันที่อักเสบ ใส่ยาฆ่าเชื้อ และอุดคลองรากฟัน ซึ่งฟันที่รักษารากฟัน มักจะมีเนื้อฟันที่เหลือน้อย เนื่องจากฟันผุขนาดใหญ่ มีโอกาสแตกได้ถ้าไปกัดของแข็ง
- รักษารากฟัน เป็นการรักษาโรคฟันผุที่มีการผุลุกลามถึงโพรงประสาทฟัน
- การถอนฟัน จะทำเมื่อการอักเสบลุกลามไปมาก ไม่เหลือเนื้อฟันที่จะสามารถรักษาฟันซี่นั้นไว้ได้อีกต่อไป
เมื่อฟันผุลุกลามจนต้องถอน หรือ ฟันหักหลังรักษารากฟัน ทันตแพทย์จำเป็นต้องรักษาด้วยการทดแทนฟันที่หายไป คือ การทำรากฟันเทียม (Dental Implant)

ทำไมควรใช้ไหมขัดฟัน
- ป้องกันฟันผุในซอกฟัน เนื่องจากคราบหินปูนที่เกาะอยู่ตามฟัน เกิดจากเชื้อแบคทีเรีย ทำปฏิกิริยากับเศษอาหารที่ติดอยู่ตามซอกฟัน เกิดหินปูนสะสม การใช้ไหมขัดฟัน กำจัดเศษอาหารที่ติดอยู่ตามซอกฟัน จะช่วยลดโอกาสการเกิดฟันผุ และการสะสมของการเกิดคราบหินปูนได้
- ลดกลิ่นปาก การใช้ไหมขัดฟันทำความสะอาดซอกฟันเป็นประจำ จะช่วยให้ซอกฟันสะอาดขึ้น การสะสมเศษอาหารน้อยลง แหล่งอาหารของเชื้อโรคและแบคทีเรียต่าง ๆ ก็น้อยลง กลิ่นปากก็ลดน้อยลง
- ป้องกันเหงือกอักเสบ และโรคปริทันต์ เหงือกอักเสบเริ่มต้นจากแบคทีเรียสะสมในร่องเหงือก และซอกฟัน หากปล่อยไว้โดยไม่ทำความสะอาด เหงือกจะบวมแดง เลือดออกเมื่อแปรงฟัน และมีโอกาสเป็นโรคปริทันต์ ที่ทำลายกระดูกยึดฟัน เป็นสาเหตุที่ทำให้ต้องถอนฟัน และทำรากฟันเทียม
- การใช้ไหมขัดฟันก่อนแปรงฟัน ช่วยนำเศษอาหารและคราบที่ติดอยู่ตามซอกฟันออกมา ช่วยให้ฟลูออไรด์ที่อยู่ในยาสีฟัน หรือน้ำยาบ้วนปากเข้าไปตามซอกฟันได้ดีมากขึ้น
- ผู้ที่เคยรักษารากฟัน ทำครอบฟัน หรือทำรากฟันเทียมไปแล้ว การใช้ไหมขัดฟันอย่างสม่ำเสมอ ช่วยลดคราบแบคทีเรียชอบสะสมในซอกเล็กๆ ร่องเหงือกได้เป็นอย่างดี
การทำรากฟันเทียม ยังจำเป็นต้องดูแลสุขภาพช่องปากให้สะอาดอยู่เสมอ ดังนั้น ไหมขัดฟัน ยังเป็นสิ่งที่จำเป็นเช่นกัน เพราะหากเหงือกและกระดูกรอบรากฟันเทียม เกิดการอักเสบจากแบคทีเรีย อาจต้องเริ่มต้นสร้างรากฟันเทียมใหม่ได้
หลังทำรากฟันเทียม ควรใช้ไหมขัดฟันวันละ 1–2 ครั้ง ควบคู่กับแปรงฟัน และยังควรพบทันตแพทย์ในการตรวจสุขภาพช่องปาก อย่างน้อย 1–2 ครั้งต่อปี
การครอบฟัน+ทำรากฟันเทียม ควรดูแลด้วยการแปรงฟันอย่างถูกวิธีวันละ 2 ครั้ง ร่วมกับการใช้ไหมขัดฟันเป็นประจำ และควรพบทันตแพทย์อย่างสม่ำเสมอ
วิธีใช้ไหมขัดฟันที่ถูกต้อง
ดึงไหมขัดฟันให้ยาวประมาณ 12–20 นิ้ว ใช้นิ้วกลางพันไหมขัดฟัน นิ้วโป้งกับนิ้วชี้ บังคับทิศทาง โดยระยะระหว่างนิ้วโป้งกับนิ้วชี้ไม่เกิน 1 นิ้ว การใช้ไหมขัดฟันจะลงไปทำความสะอาดในร่องเหงือกได้ โดยโอบโค้งรอบฟันให้มากที่สุด ไม่ดึงเป็นเส้นตรง แล้วขยับเหมือนเลื่อยดึงมาทางปลายฟัน
การใช้ไหมให้รับกับข้างฟันเป็นแนวโค้ง จะไม่เป็นการทำร้ายเหงือก และทำความสะอาดดี
ควรใช้ไหมขัดฟันก่อนหรือหลังแปรงฟัน
ควรใช้ไหมขัดฟันก่อนแปรงฟัน เพื่อให้ไหมขัดฟัน นำเศษอาหารและคราบที่ติดอยู่ตามซอกฟันออกมา แล้วจึงแปรงฟันตามปกติ เพื่อให้ฟลูออไรด์ที่อยู่ในยาสีฟัน หรือน้ำยาบ้วนปากเข้าไปตามซอกฟันได้ดีมากขึ้น
การใช้ไหมขัดฟัน หลังการแปรงฟัน หรือหลังทานอาหาร จะช่วยกำจัดเศษอาหารรวมถึงแบคทีเรียที่หลงเหลือจากการแปรงฟัน ซึ่งเป็นสาเหตุของกลิ่นปาก และหินปูน และควรใช้ไหมขัดฟันก่อนนอน เพื่อช่วยลดการก่อตัวของคราบแบคทีเรียที่สะสมมาตลอดทั้งวัน
ไหมขัดฟันมีกี่ประเภท
ไหมขัดฟันชนิดเคลือบขี้ผึ้ง และชนิดไม่เคลือบขี้ผึ้ง ไม่แตกต่างกัน แต่ไหมขัดฟันชนิดเคลือบขี้ผึ้ง จะลื่น ง่ายต่อการขัดตามซอกฟันมากกว่า ไหมขัดฟันชนิดเทป จะมีความกว้างกว่าไหมขัดฟันชนิดอื่น ๆ
- ไหมขัดฟันแบบเส้น (Nylon Floss) เหมาะสำหรับผู้เริ่มต้นทั่วไป
- ไหมขัดฟันเคลือบขี้ผึ้ง เหมาะสำหรับผู้ที่มีซอกฟันแคบ เพราะลื่นและผ่านเข้าง่าย
- ไหมขัดฟันแบบเทป (Dental Tape) เหมาะสำหรับผู้ที่มีซอกฟันกว้าง
- ไหมขัดฟันมีด้ามจับ (Floss Pick) เหมาะสำหรับผู้เริ่มต้น หรือผู้ที่ใช้ไหมขัดฟันแบบเส้นลำบาก เช่น เด็กหรือผู้สูงอายุ
คำถามที่พบบ่อย
แปรงฟันแล้ว ยังจำเป็นต้องใช้ไหมขัดฟันหรือเปล่า
จำเป็นอย่างยิ่ง เพราะ การแปรงฟันเพียงอย่างเดียวทำความสะอาดฟันได้แค่ประมาณ 60% อีก 40% ที่เหลืออยู่ในซอกฟัน คือบริเวณที่มักเกิดฟันผุ
ใช้ไหมขัดฟันแล้วเหงือกเลือดออก ควรหยุดไหม
เลือดออกเล็กน้อยในช่วงแรก เป็นสัญญาณว่า เหงือกอักเสบจากการสะสมของคราบแบคทีเรีย หากใช้อย่างถูกวิธีต่อเนื่อง 1–2 สัปดาห์ เหงือกจะแข็งแรงขึ้น และเลือดหยุดออกเอง
ใช้ไหมขัดฟันสม่ำเสมอ จะหลีกเลี่ยงการรักษารากฟันได้ไหม
การดูแลสุขภาพช่องปากที่ดี ต้องใช้ทั้งการแปรงฟัน ไหมขัดฟัน และการพบทันตแพทย์ทุก 6 เดือน
ผู้ที่ทำรากฟันเทียมแล้ว ต้องใช้ไหมขัดฟันไหม
ผู้ที่ทำรากฟันเทียม ควรใช้ไหมขัดฟันวันละ 1–2 ครั้ง ควบคู่กับแปรงฟัน เพื่อป้องกันการอักเสบของเหงือกรอบรากฟันเทียม
เด็กควรใช้ไหมขัดฟันตั้งแต่อายุเท่าไหร่
ทันทีที่มีฟันซี่ที่ซอกฟันชิดกัน หรืออายุประมาณ 2–3 ปี โดยพ่อแม่ช่วยทำให้ จนกว่าเด็กจะทำได้เอง

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)





