ฟันผุแบบไหนควรรักษารากฟัน (Root canel treatment)

ฟันผุแบบไหนควรรักษารากฟัน

การรักษาฟันผุ ควรรักษารากฟันหรือถอนทิ้งแล้วใส่รากฟันเทียม เป็นสิ่งที่หลายคนกังวล การเลือกวิธีการรักษาผิด อาจส่งผลต่อสุขภาพช่องปากระยะยาว และเสียค่าใช้จ่ายสูงโดยไม่จำเป็น ก่อนอื่นเลย เรามาทำความเข้าใจเกณฑ์การประเมินสภาพฟันโดยทันตแพทย์ ถึงการตัดสินใจ ในเบื้องต้นถึงวิธีการรักษาแต่ละเคส

ระดับความรุนแรงของฟันผุ ไม่ใช่ทุกฟันผุที่ต้องถอน

ฟันผุมีระดับความรุนแรงที่แตกต่างกัน และแต่ละระดับ มีแนวทางการรักษาที่ไม่เหมือนกัน การรู้ว่าฟันผุถึงระดับไหน จะช่วยให้ตัดสินใจได้ถูกต้อง

ฟันผุ อย่าปล่อยไว้นาน

ระดับของฟันผุตามมาตรฐานทางทันตกรรม

ระดับ 1: ฟันผุเฉพาะชั้นเคลือบฟัน (Enamel Caries)

  • ลักษณะ: เห็นเป็นจุดขาวหรือน้ำตาลบนผิวฟัน ไม่มีรูลึก ไม่เจ็บเวลากินของเย็น
  • วิธีรักษา: อุดฟันธรรมดา ใช้เวลาประมาณ 30-45 นาที

ระดับ 2: ฟันผุลึกถึงชั้นงาช้าง (Dentin Caries)

  • ลักษณะ: มีรูผุลึกเข้าไปในฟัน เจ็บเวลากินของเย็น-ร้อน-หวาน แต่ปวดแล้วหาย
  • วิธีรักษา: อุดฟันลึก อาจต้องใส่ยารองก้นฟันเพื่อปกป้องเส้นประสาทฟัน

ข้อควรระวัง: หากไม่รักษาทันจะลุกลามเป็นระดับ 3 ภายใน 3-6 เดือน

ระดับ 3: ฟันผุลึกถึงโพรงประสาทฟัน (Pulp Exposure)

  • ลักษณะ: ปวดฟันรุนแรงตอนกลางคืน ปวดต่อเนื่องแม้ไม่กินอะไร อาจมีหนองบวม
  • วิธีรักษา: ต้องรักษารากฟัน (Root Canal Treatment) 

ระยะเวลารักษา: 2-4 ครั้ง ใช้เวลารวมประมาณ 4-6 ชั่วโมง

ระดับ 4: ฟันเหลือแต่โคนรากหรือหักใต้เหงือก (Root Fragment)

  • ลักษณะ: ฟันหักเหลือแต่เศษรากในเหงือก อาจมีหนองซ้ำๆ กลิ่นปากไม่ดี
  • วิธีรักษา: ถอนฟันและพิจารณาใส่รากฟันเทียม 

6 เกณฑ์ ควรรักษารากฟันหรือไม่

ทำไมต้องรากฟันเทียม
  • ปริมาณโครงสร้างฟันที่เหลือ (Remaining Tooth Structure) ฟัน ต้องมีโครงสร้างเหนือเหงือกเหลืออย่างน้อย 2 มิลลิเมตร และมีความหนาของผิวฟัน ไม่น้อยกว่า 1 มิลลิเมตรรอบด้าน มิฉะนั้นจะทำครอบฟันไม่ได้
  • สภาพของกระดูกรองรับฟัน (Periodontal Support) กระดูกรองรับ ต้องเหลืออย่างน้อย 50% ของความยาวรากฟัน และไม่มีการสูญเสียกระดูกอย่างรวดเร็ว ตรวจได้จากภาพเอกซเรย์
  • รูปร่างและความยาวของรากฟัน (Root Morphology) รากฟันต้องมีความยาวเพียงพอ (อย่างน้อย 10 มิลลิเมตร) และไม่โค้งงออย่างผิดปกติจนทำให้รักษาได้ยาก ฟันหน้ามี 1 ราก ฟันกรามมี 2-3 ราก
  • การติดเชื้อที่โคนราก (Periapical Pathology)  หากมีถุงหนองขนาดใหญ่เกิน 1 เซนติเมตร หรือมีการติดเชื้อซ้ำหลังรักษารากฟันแล้ว 2-3 ครั้ง อาจต้องพิจารณาถอนฟัน
  • ตำแหน่งของฟันในการบดเคี้ยว (Strategic Position) ฟันกรามและฟันกรามน้อยที่ใช้บดเคี้ยวอาหารควรพยายามรักษาไว้มากกว่าฟันหน้า เพราะมีผลต่อการทำงานของระบบบดเคี้ยวโดยรวม
  • สุขภาพคนไข้ หากผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวานไม่คุม โรคหัวใจ หรือไม่สามารถรักษาสุขภาพช่องปากได้ดี อาจเหมาะกับการถอนฟันและใส่รากฟันเทียมมากกว่า

เมื่อไหร่ควรรักษารากฟัน vs. ถอนฟัน

สภาพฟันรักษารากฟันถอนฟัน
โครงสร้างฟันมากกว่า 30% และมีผนังฟันอย่างน้อย 2 ด้านน้อยกว่า 20% หรือหักซ่อนอยู่ใต้เหงือก
กระดูกรองรับมากกว่า 50% ไม่มีการอักเสบโดยรอบรากฟันน้อยกว่า 40% หรือมีโรคปริทันต์รุนแรง
การติดเชื้อถุงหนองเล็กกว่า 5 มม. ไม่มีการติดเชื้อซ้ำถุงหนองขนาดใหญ่กว่า 1 ซม. หรือติดเชื้อซ้ำบ่อย
รอยร้าวของฟันไม่มี หรือเล็กน้อยเพียงผิวเคลือบรอยร้าวทะลุถึงรากฟันหรือแตกยาว
การเคลื่อนตัวของฟันระดับ 1ระดับ 3
อาการปวดปวดเมื่อกด หรือเคี้ยวอาหาร ไม่ปวดเวลากลางคืนปวดต่อเนื่อง มีหน้องซ้ำ แม้กินยาแล้ว

ขั้นตอนการรักษารากฟัน

รักษารากฟัน
  1. วินิจฉัยและเตรียมการ (ครั้งที่ 1) ถ่ายภาพเอกซเรย์ เพื่อดูความลึกของฟันผุและสภาพรากฟัน วางแผนการรักษา และชาเฉพาะที่บริเวณฟันที่จะทำ ใช้เวลาประมาณ 45-60 นาที
  2. นำเส้นประสาทฟันออก (ครั้งที่ 1-2) ทันตแพทย์จะเจาะลงไปในโพรงฟัน เอาเส้นประสาทที่ติดเชื้อออก ทำความสะอาดช่องรากฟัน และใส่ยาฆ่าเชื้อ จากนั้นอุดปิดชั่วคราว ใช้เวลา 1-1.5 ชั่วโมง
  3. อุดรากฟันถาวร (ครั้งที่ 2-3) เมื่อแน่ใจว่าการติดเชื้อหมดแล้ว จะทำการอุดรากฟันด้วยวัสดุถาวร (Gutta Percha) ให้แน่นสนิทตลอดความยาวของราก ใช้เวลา 1-1.5 ชั่วโมง
  4. ติดตั้งเสารากและครอบฟัน (ครั้งที่ 3-4) เนื่องจากฟันที่รักษารากแล้วจะเปราะบาง จำเป็นต้องใส่เสารากเพื่อเสริมความแข็งแรง และครอบฟันเพื่อป้องกันฟันแตก ใช้เวลา 2-3 ชั่วโมง (รวมการทำครอบฟัน)

รวมระยะเวลาทั้งหมด: 4-6 สัปดาห์ พบทันตแพทย์ 3-4 ครั้ง

ทำรากฟันเทียม (Dental Implant) เมื่อไม่สามารถรักษารากฟันได้ ความทนทานและใกล้เคียงกับฟันแท้มากที่สุด

ทำไมต้องทำรากฟันเทียม

ข้อดีของรากฟันเทียม

  • ไม่ต้องเจียระไนฟันข้างเคียง รากฟันเทียมสามารถใส่แบบอิสระโดยไม่กระทบฟันอื่น
  • ป้องกันกระดูกทรุดหาย รากฟันเทียมจะกระตุ้นกระดูกให้ทำงานเหมือนมีฟันแท้อยู่ ป้องกันการสูญเสียกระดูกซึ่งเป็นปัญหาของฟันปลอมแบบอื่น
  • ความแข็งแรงในการบดเคี้ยว รับแรงบดเคี้ยวได้เกือบเท่าฟันแท้ ประมาณ 80-90% กินอาหารได้ทุกชนิด
  • อายุการใช้งานยาวนาน รากฟันเทียมใช้ได้ตลอดชีวิต 
  • สวยงามเหมือนฟันแท้ รากฟันเทียมจะฝังอยู่ใน กระดูก มีเหงือกปกคลุม 

ขั้นตอนการทำรากฟันเทียม

โครงสร้างรากฟันเทียม
  1. การประเมินและวางแผน ถ่าย CT Scan เพื่อดูปริมาณและคุณภาพกระดูก วางแผนตำแหน่งและมุมของรากฟันเทียมให้เหมาะสม
  2. การผ่าตัดฝังรากฟันเทียม ทำการผ่าตัดเพื่อฝังตัวรากไทเทเนียมลงในกระดูก ใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมงต่อซี่ กลับบ้านได้ในวันเดียวกัน
  3. ระยะรอให้กระดูกเชื่อมติด (Osseointegration) 3-6 เดือน ให้กระดูกเติบโตเข้ากับตัวรากฟันเทียมจนแน่นหนา ช่วงนี้อาจใส่ฟันชั่วคราวได้
  4. การติดตั้งส่วนหัวเชื่อมและฟันปลอม หลังจากที่กระดูกเชื่อมติดแล้ว จะติดตั้งส่วนหัวเชื่อม (Abutment) และทำฟันปลอมครอบถาวร

รวมระยะเวลาการรักษารากฟันประมาณ 4-8 เดือน 

คำถามที่พบบ่อย

รักษารากฟันแล้วปวดไหม

ระหว่างการรักษาจะไม่เจ็บเพราะมีการชาเฉพาะที่ แต่หลังรักษาอาจรู้สึกเจ็บเล็กน้อย 2-3 วันจากการอักเสบของเนื้อเยื่อรอบรากฟัน ซึ่งเป็นเรื่องปกติ กินยาแก้ปวดตามที่ทันตแพทย์สั่งจะดีขึ้น

ทำรากฟันเทียมเจ็บไหม พักฟื้นนานแค่ไหน

การผ่าตัดฝังรากฟันเทียมจะชาเหมือนถอนฟัน หลังผ่าตัดอาจบวมเล็กน้อย 2-3 วัน แต่สามารถทำงานได้ตามปกติ กินยาแก้อักเสบและแก้บวมจะช่วยได้ ส่วนใหญ่พักฟื้น 3-5 วันก็กลับมาใช้ชีวิตปกติได้

ฟันที่รักษารากแล้วต้องทำครอบฟันเสมอไหม

แนะนำให้ทำครอบฟันเสมอ โดยเฉพาะฟันกรามและฟันกรามน้อย เพราะฟันที่รักษารากแล้วจะเปราะบาง เสี่ยงต่อการแตกหักสูง การทำครอบฟันจะช่วยกระจายแรงกัดและป้องกันฟันแตก ยืดอายุการใช้งานได้นานขึ้น

รากฟันเทียมล้มเหลวได้ไหม

อัตราความสำเร็จของรากฟันเทียมอยู่ที่ 95-98% การล้มเหลวมักเกิดจากการติดเชื้อ การสูบบุหรี่ โรคเบาหวานที่ควบคุมไม่ดี หรือไม่ดูแลทำความสะอาดให้ดี หากดูแลตามคำแนะนำของทันตแพทย์ โอกาสล้มเหลวจะต่ำมาก

ควรเลือกรักษารากฟันหรือรากฟันเทียมดี

หากฟันยังสามารถรักษาได้ (มีโครงสร้างเหลือมากกว่า 30% กระดูกรองรับดี ไม่มีรอยร้าวรุนแรง) การรักษารากฟันและทำครอบฟันจะเป็นทางเลือกแรกที่ดีกว่า เพราะต้นทุนต่ำกว่าและเก็บฟันแท้ไว้ได้ แต่หากฟันเสียหายมากเกินไป รากฟันเทียมจะให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่าในระยะยาว

การตัดสินใจว่าควรรักษารากฟันหรือถอนฟันแล้วใส่รากฟันเทียม ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพช่องปากโดยทันตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ถ่ายภาพเอกซเรย์ และประเมินสภาพฟันอย่างละเอียด

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)

ทันตแพทย์ Alpine Dental Clinic คุณหมอด้านรากฟันเทียม ใส่ฟัน วีเนียร์ ทันตแพทยศาสตร์บัณฑิต จากมหาวิทยาลัยมหิดล (เกียรตินิยมอันดับ 1 เหรียญทอง) ดูประวัติแพทย์

หมอลี

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)

ทันตแพทย์ Alpine Dental Clinic คุณหมอด้านรากฟันเทียม ใส่ฟัน วีเนียร์ ทันตแพทยศาสตร์บัณฑิต จากมหาวิทยาลัยมหิดล (เกียรตินิยมอันดับ 1 เหรียญทอง) ดูประวัติแพทย์