ปวดฟันแต่ไม่มีรอยผุ ต้องรักษารากฟัน (dental implant) หรืออุดฟัน
ทำไมฟันถึงปวดจนนอนไม่หลับ แต่พอส่องกระจกดู กลับไม่มีรอยฟันผุเลยสักรอย บางคนเลยคิดว่าไม่ใช่เรื่องร้ายแรง พอทนได้ก็ปล่อยไว้ ทานยาแก้ปวดทนไป จนกระทั่งวันหนึ่งปวดจนทนไม่ไหว พอไปหาหมอ กลับได้ยินว่า “ต้องรักษารากฟัน“
สัญญาณการปวดฟันอาจ ไม่ใช่แค่..ฟันผุ
ฟันมีโครงสร้าง 3 ชั้นด้วยกัน ประกอบไปด้วย
- เคลือบฟัน (Enamel) ชั้นนอกสุด เป็นชั้นที่แข็งที่สุด ไม่มีเส้นประสาท จึงไม่เจ็บเมื่อถูกกระทบ ทำหน้าที่ป้องกันฟัน เมื่อสึกหรอหรือเสียหาย จะฟื้นฟูเองไม่ได้
- เนื้อฟัน (Dentin) ชั้นกลาง เนื้อฟันที่นุ่มกว่าเคลือบฟัน จะมีท่อเดนทินเล็กๆ เชื่อมต่อกับเส้นประสาท เมื่อฟันผุจนถึงชั้นนี้ จะเริ่มรู้สึกเสียวและเจ็บ การอุดฟันมักทำเมื่อฟันผุถึงชั้นนี้
- เนื้อเยื่อประสาทฟัน (Pulp) ชั้นในสุด ประกอบด้วยเส้นประสาท เส้นเลือด และเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน เป็นศูนย์กลางความรู้สึกของฟัน เมื่อติดเชื้อหรืออักเสบ จะปวดมาก ต้องรักษารากฟันเมื่อชั้นนี้มีปัญหา

สาเหตุที่ทำให้ฟันปวดโดยไม่มีรอยผุ
1. ฟันผุลึกซ่อนอยู่ภายใน
อาจเริ่มจากซอกฟันหรือใต้เคลือบฟัน แบคทีเรียกัดกร่อนจากภายในออกมาภายนอก เมื่อมองด้วยตาเปล่าอาจไม่เห็น ต้องเอ็กซ์เรย์ รอยผุอาจเป็นรูเล็กๆ แต่ภายในกว้างมาก เหมือนภูเขาน้ำแข็ง
อาการ
- ปวดหรือเสียวฟันเวลาทานน้ำเย็น หรือของหวาน
- มีกลิ่นปาก
- ปวดฟันก่อนนอน อยู่ดีๆก็ปวดขึ้นมาเอง
แนวทางการรักษา
- หากรอยผุไม่ถึงโพรงประสาทฟัน สามารถอุดฟันได้
- หากรอยผุลึกถึงโพรงประสาทฟัน ต้องทำการรักษารากฟัน
- หากผุมากไม่สามารถบูรณะฟันหลังการรักษารากได้ จะเป็นต้องถอนฟัน
2. รอยร้าวของเคลือบฟัน
จากการกัดของแข็ง เช่น น้ำแข็ง กระดูก ถั่ว กัดฟันขณะหลับ ได้รับการกระทบกระแทก หรือฟันที่เคยอุดฟันมาก่อน อาจอ่อนแอลง
อาการ
- เจ็บแปลบๆ เฉพาะตอนกัด
- รู้สึกเสียวเมื่อกินของเย็น-ร้อน
- บางครั้งเจ็บ บางครั้งไม่เจ็บ
- มองไม่เห็นรอยร้าว ต้องใช้กล้องขยายพิเศษ
แนวทางการรักษา
- รอยร้าวตื้น แพทย์จะพิจารณาอุดฟันหรือครอบฟัน
- รอยร้าวลึกถึงเนื้อประสาท ต้องรักษารากฟันแล้วครอบฟัน
- รอยร้าวลึกถึงรากอาจจำเป็นต้องถอนฟัน
3. การสึกหรอของเคลือบฟัน
จากการแปรงฟันแรงเกินไป ใช้ยาสีฟันขัดฟันที่หยาบเกินไป กินอาหารหรือเครื่องดื่มที่เป็นกรดบ่อยๆ โรคกรดไหลย้อน อาเจียนบ่อย หรือนักว่ายน้ำ(มีการกัดกร่อนจากคลอลีนในน้ำ)
อาการ
- เสียวฟันมาก โดยเฉพาะตอนแปรงฟัน
- เห็นฟันสีเหลือง (เพราะเคลือบฟันบางลง เห็นงาช้างข้างใน)
- ฟันสั้นลง ผิวฟันไม่เรียบ
แนวทางการรักษา
- ไม่ปวดหรือเสียวฟันมาก สามารถทายา เปลี่ยนนิสัยการแปรงฟัน
- กรณีปวดปานกลาง ท้นตแพทย์วินิจฉัยแล้วพบว่าควรอุดฟันด้วยวัสดุพิเศษ หรือทำ Veneer
- กรณีที่ปวดมาก จำเป็นต้องรักษารากฟันแล้วครอบฟัน
4. โรคเหงือกและกระดูกรอบฟัน
อาการ
- เหงือกบวม แดง เลือดออกง่าย
- มีหนองซึมออกจากเหงือก
- กลิ่นปากเหม็น
- ฟันโยก
- ปวดแบบทื่อๆ ไม่แน่นอน
แนวทางการรักษา
- ขูดหินปูน ทำความสะอาดใต้เหงือก
- ผ่าตัดเหงือก (กรณีรุนแรง)
5. ไซนัสอักเสบ (Sinusitis)
จากโพรงไซนัสอยู่เหนือรากฟันกรามบน เมื่อไซนัสบวม กดทับรากฟันทำให้ปวด ปวดหลายซี่พร้อมกัน โดยเฉพาะกรามบน ปวดเพิ่มขึ้นเมื่อก้มหน้า
แนวทางการรักษา
รักษาไซนัสอักเสบก่อน ไม่ต้องอุดฟันหรือรักษารากฟัน ถ้ารักษาไซนัสแล้วฟันหายปวด แสดงว่าไม่ใช่ปัญหาที่ฟัน
6. การบดเคี้ยวที่ผิดปกติ
จากการฟันไม่ได้แนว กัดกระทบกันผิดปกติ มีฟันหายไป ทำให้ฟันข้างๆ เอียงเข้ามา อุดฟันหรือครอบฟันที่สูงเกินไป
อาการ
- ปวดตอนกัดหรือเคี้ยว
- กล้ามเนื้อขากรรไกรเมื่อย
- อาจมีเสียงดังที่ขากรรไกรตอนอ้าปาก
- ปวดศีรษะร่วมด้วย
แนวทางการรักษา
- ปรับการกัด (Occlusal Adjustment)
- จัดฟันแบบปกติหรือ จัดฟันใส (Orthodontic treatment)
- เปลี่ยนอุดฟันหรือครอบฟันที่สูงเกินไป
- ใส่เครื่องมือป้องกันการกัดฟัน (Night Guard)
7. ฟันแตก ฟันร้าวภายใน
ฟันแตก ฟันร้าวภายใน โดยเฉพาะในฟันที่เคยรักษารากฟันแล้วแต่ไม่ครอบฟัน ฟันที่อุดฟันใหญ่มาก ทำให้โครงสร้างอ่อนแอ การกัดของแข็งมากเกินไป
อาการ
- ปวดมากเฉพาะเวลากัด
- ปวดแปลบๆ เวลาปล่อย
- บางครั้งเห็นเส้นร้าว บางครั้งไม่เห็น
แนวทางการรักษา
- ขึ้นกับตำแหน่งและความลึกของรอยร้าว
- อาจต้องรักษารากฟันแล้วครอบฟัน
- กรณีร้าวลึกถึงราก อาจต้องถอนฟัน
ปวดฟัน ไม่ควรปล่อยไว้ พบทันตแพทย์เพื่อวินิจฉัยโดยละเอียด
อุดฟัน VS รักษารากฟัน ต่างกันอย่างไร?
อุดฟัน (Dental Filling)
การอุดฟัน คือ การเอาวัสดุทันตกรรมมาอุดเติมเต็มช่องว่างที่เกิดจากฟันผุ หลังจากทันตแพทย์เจาะเอาส่วนที่ผุออกไปแล้ว
- ฟันผุที่ยังไม่ลึกถึงเนื้อประสาท
- รอยผุขนาดเล็กถึงปานกลาง
- ฟันที่ยังมีโครงสร้างที่แข็งแรงเหลืออยู่มาก
- ไม่มีการติดเชื้อที่รากฟัน
ขั้นตอนการอุดฟัน
- ฉีดยาชา (บางเคสไม่จำเป็นต้องฉีดยาชา ขึ้นอยู่กับระดับความลึก หากใกล้โพรงประสาทฟัน ทันตแพทย์จึงจะแนะนำให้ทำการฉีดยาชา)
- เจาะฟันผุ เอาส่วนที่ผุออกให้หมด
- หากรอยผุลึก ทารองพื้น ปกป้องเนื้อประสาทฟัน
- อุดด้วยวัสดุอุดฟัน เช่น Composite (มีสีฟัน), Amalgam (มีสีเงิน) ฯลฯ
- เช็คความสูงของวัสดุที่ทำการอุดฟันให้ได้ระดับเดียวกับฟันข้างเคียง
- ขัดวัสดุอุดฟันให้เรียบ กัดสบาย ไม่รู้สึกสากฟัน
วัสดุอุดฟันที่นิยม
| วัสดุ | ข้อดี | ข้อจำกัด | ราคา |
| คอมโพสิต (composite) | สีเหมือนฟันแท้ มีความแข็งแรง | อายุการใช้งาน 5-7 ปี | 900-3,000 บาท |
| อมัลกัม (Amalgam) | ทนทาน ราคาประหยัด | สีเงิน | 800-3,000 บาท |
| ทองคำ หรือเซรามิก (Inlay/Onlay) | ทนทาน 15-30 ปี | ราคาสูง ต้องทำ 2 ครั้ง | 8,000-15,000 บาท |
รักษารากฟัน (Root Canal Treatment)
การรักษารากฟัน คือ การเอาเนื้อประสาท และเส้นเลือดที่ติดเชื้อหรืออักเสบออกจากรากฟันออก แล้วทำความสะอาดภายในราก ฆ่าเชื้อ และอุดปิดรากฟันให้สนิท เพื่อให้ฟันอยู่ในปากต่อไปได้โดยไม่เจ็บปวด
รักษารากฟันเหมาะกับใคร
- ฟันผุลึกจนถึงเนื้อประสาท
- เนื้อประสาทติดเชื้อหรืออักเสบ
- ฟันแตกจนถึงเนื้อประสาท
- ฟันที่เคยกระทบกระแทกจนเส้นประสาทฟันตาย
- มีหนองที่ปลายรากฟัน
ข้อดีของการรักษารากฟัน
- ช่วยรักษาฟันแท้ไว้ได้ ไม่ต้องถอน
- ใช้งานได้เหมือนฟันปกติ (ถ้าครอบฟัน)
- ช่วยรักษาโครงสร้างกระดูกขากรรไกร
- ถูกกว่าการถอดฟันแล้วทำฟันเทียม
อุดฟัน แตกต่างจากรักษารากฟัน อย่างไร
| อุดฟัน | รักษารากฟัน | |
| ความลึกของฟันผุ | ไม่ถึงโพรงประสาทฟัน | ลึกถึงโพรงประสาท |
| อาการปวด | เสียว เจ็บเล็กน้อย | ปวดต่อเนื่อง แม้ทานยาก็ไม่หาย |
| จำนวนในการเข้ารักษา | 1 ครั้ง | 2-5 ครั้ง |
| อายุการใช้งาน | 5-15 ปี ขึ้นอยู่กับวัสดุ | 10-20 ปีขึ้นไป (ร่วมกับการครอบฟัน) |
10 สัญญาณบอกว่าต้องรักษารากฟัน ไม่ใช่แค่อุดฟัน
- ปวดแบบต่อเนื่องไม่หยุด
- ปวดเมื่อกินของร้อน แต่ทุเลาเมื่อกินของเย็น
- มีหนองหรือฝีที่เหงือก
- ฟันเปลี่ยนสี
- เหงือกบวมรอบๆ ฟัน
- ปวดตอนกัด ปวดตอนเคี้ยว
- ปวดแล้วหาย ปวดอีก แบบว่ากลับมาเป็นซ้ำๆ
- X-Ray พบรอยดำที่ปลายรากฟัน
- ฟันผุลึกมาก
- เคยอุดฟันแล้ว แต่ปวดอีก
คำถามที่พบบ่อย
อุดฟันแล้วยังปวดต่อ ปกติไหม
หากปวดเล็กน้อย 1-3 วันแรก เป็นเรื่องปกติ โดยเฉพาะถ้าฟันผุค่อนข้างลึก อาการปวดควรลดลงเรื่อยๆ ไม่ใช่ปวดมากขึ้น หากปวดมากขึ้น หรือปวดเกิน 1 สัปดาห์ ให้กลับไปพบทันตแพทย์ อาจต้องรักษารากฟันในที่สุด
รักษารากฟันเจ็บไหม
ระหว่างทำไม่เจ็บเลย เพราะฉีดยาชา หลังทำเจ็บเล็กน้อยใน 2-3 วันแรก แต่ควบคุมได้ด้วยยาแก้ปวด (เจ็บน้อยกว่าปวดฟันที่ปล่อยทิ้งโดยไม่รักษามาก)
รักษารากฟันแล้วต้องครอบฟันเสมอไหม
ควรครอบฟัน โดยเฉพาะฟันกรามที่ใช้เคี้ยว ฟันที่รักษารากฟันแล้วจะเปราะ แตกง่าย หากไม่ครอบ มีโอกาสแตกสูง แล้วต้องถอนฟัน ฟันหน้าอาจไม่ต้องครอบถ้าโครงสร้างฟันยังแข็งแรง
ฟันผุเล็กๆ ทิ้งไว้ได้ไหม
ฟันผุจะไม่หายเอง แต่จะลุกลามเร็วมาก ยิ่งทิ้งไว้นาน ยิ่งต้องรักษาแพงขึ้น จากอุดฟัน 800-2,000 บาท กลายเป็นรักษารากฟัน 8,000-35,000 บาท หรือถอนฟันแล้วทำฟันเทียม 35,000-70,000 บาท
หากไม่มีเงินรักษารากฟัน มีทางเลือกอื่นไหม
Alpine Dental Clinic แบ่งการชำระเงินเป็นครั้งๆตามการรักษา ทำให้ไม่ต้องจ่ายทั้งหมดตั้งแต่เริ่มทำการรักษา
ฟันที่รักษารากฟันแล้วใช้ได้นานแค่ไหน
หากครอบฟันและดูแลดี: 10-20+ ปี บางคนใช้ได้ตลอดชีวิต หากไม่ครอบฟัน: 2-5 ปี มักแตก ต้องถอนฟัน
ทำไมบางคนอุดฟันแล้วไม่ปวด บางคนปวดต้องรักษารากฟัน
ขึ้นอยู่กับความลึกของฟันผุ (ยิ่งลึก ยิ่งเสี่ยง) ระยะเวลาที่ปล่อยทิ้งไว้ (ยิ่งนาน เชื้อยิ่งลุกลาม) ความไวของเนื้อประสาท (แต่ละคนต่างกัน เหมือนการเสียวฟันบางคนกินน้ำแข็งได้ไม่เสียวฟัน บางคนกินไม่ได้เลย) รวมถึงประสบการณ์ทันตแพทย์ในการประเมิณว่าต้องรักษารากฟันหรือแค่อุดฟันก็เพีงพอในการรักษาผู้ป่วย

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)




