อันตราย! ปล่อยช่องว่างหลังถอนฟัน (tooth extraction)

ฟันปลอม

“ถอนฟันกรามหรือฟันด้านใน ในตำแหน่งที่มองไม่เห็น ไม่จำเป็นต้องรีบทำฟันปลอม ทิ้งไว้สักพักก็ไม่เป็นไร” ในความเป็นจริง การปล่อยช่องว่างหลังถอนฟันเป็นเวลานาน อาจส่งผลร้ายแรงต่อสุขภาพช่องปากมากกว่าที่คิด

จริงหรือไม่ว่าการไม่ใส่ฟันปลอมหลังถอนฟันจะทำให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพช่องปาก

ทำไมต้องใส่ฟันปลอมหลังถอนฟัน

ฟันไม่ได้มีหน้าที่แค่เคี้ยวอาหาร ฟันแต่ละซีมีหน้าที่ในการเคี้ยวอาหาร รักษาแนวฟัน การออกเสียง ความสวยงามสมมดุลของใบหน้า รวมถึงการรักษากระดูกขากรรไกรไม่ให้กระดูกเสื่อมลง

  1. การเคี้ยวอาหารให้ละเอียด ช่วยให้ระบบย่อยอาหารทำงานได้ดีขึ้น ฟันปลอมจึงช่วยกระจายแรงกดทั่วทั้งช่องปาก
  2. การรักษาแนวฟัน ฟันแต่ละซี่จะค้ำกันและกันไม่ให้ล้ม เอียง ช่องว่าง ทำให้ฟันข้างเคียงเคลื่อนที่ ฟันปลอมจึงช่วยรักษาความสมดุลของกรามบนและกรามล่าง
  3. การออกเสียงที่ชัดเจน โดยเฉพาะฟันหน้าช่วยในการออกเสียง ส, ซ, ท การสูญเสียฟันหน้าทำให้พูดไม่ชัด
  4. ความสวยงาม สมดุลของใบหน้า ช่วยให้ยิ้มสวย ใบหน้าสมส่วน 
  5. รักษากระดูกขากรรไกร กระดูกผ่านการเคี้ยวและป้องกันไม่ให้กระดูกเสื่อม

90% ของผู้ที่ถอนฟันแล้วไม่ใส่ฟันปลอม จะมีฟันข้างเคียงเคลื่อนที่ภายใน 1 ปี กระดูกขากรรไกรสูญเสียความหนา 25% ในปีแรกหลังถอนฟัน โอกาสเกิดปัญหาขบฟันเพิ่มขึ้น 60% หากปล่อยนานเกิน 6 เดือน

ผลกระทบจากการปล่อยให้เกิดช่องว่างจากการถอนฟัน

  1. เหงือกเริ่มร่น เหงือกบริเวณที่ถอนฟันเริ่มยุบตัว บริเวณฟันข้างเคียงเริ่มมีการเปลี่ยนแปลง
  2. กระดูกหดตัว สูญเสียความหนา กระดูกส่วนด้านข้าง หดตัวเร็ว กระดูกส่วนความสูงเริ่มลดลง
  3. ฟันข้างเคียงเริ่มเคลื่อนที่ เช่น ฟันด้านหน้าเอียงเข้าหาช่องว่าง ฟันด้านหลังเอียงไปข้างหน้า และเริ่มมีช่องว่างระหว่างฟัน
  4. ฟันคู่ตรงข้ามยื่นออกมา เกิดจากการขาดแรงกดที่ปกติจะมีเมื่อกัดอาหาร ทำให้ฟันย้อยลงมาหรืองอกขึ้นไป
  5. ใบหน้าเปลี่ยนรูป ใบหน้ายุบเข้าไปอย่างเห็นได้ชัด ดูแก่กว่าวัย 5-10 ปี รอยย่นรอบปากเพิ่มขึ้น
  6. ปัญหาสุขภาพทั่วไป เช่น ระบบย่อยอาหารทำงานไม่ดี (เคี้ยวไม่ละเอียด) โภชนาการไม่เพียงพอ น้ำหนักลด โรคกระเพาะ โรคลำไส้เพิ่มขึ้น

เหงือกร่นเร็วแค่ไหนหลังถอนฟันโดยไม่แก้ไข

ปัจจัยที่ส่งผลต่อความเร็วของการร่น ขึ้นอยู่กับตำแหน่งฟันที่หายไป วัย สุขภาพช่องปาก การดูแลตัวเองหลังการถอนฟัน

ฟันข้างเคียงล้มเร็วแค่ไหนหากปล่อยช่องว่างทิ้งไว้

ปัจจัยที่ส่งผลต่อความเร็ว ขึ้นอยู่กับตำแหน่งฟันที่ถอน วัย การสบฟัน และการรองรับของซี่ตรงกันข้าม เช่น ฟันที่ไม่มีฟันคู่ขนานจะเคลื่อนที่ได้ช้ากว่า

รากฟันเทียม มีอะไรบ้าง

ชนิดของฟันปลอม แบบไหนเหมาะกับคุณ

  1. ฟันปลอมถอดได้ (Removable Denture) จะยึดกับฟันข้างเคียงด้วยตะขอ หรือ ติดกับเหงือก
    • ฟันปลอมบางส่วน (Partial Denture) เหมาะกับผู้ที่เสียฟันบางซี่ มีตะขอยึดกับฟันข้างเคียง
    • ฟันปลอมทั้งปาก (Complete Denture) เหมาะกับผู้ที่ไม่มีฟันเลย ติดกับเหงือกด้วยแรงดูด
  2. สะพานฟัน (Dental Bridge) ฟันปลอมที่ติดตายตัว ใช้ฟันข้างเคียงเป็นเสา ติดแน่น ถอดไม่ได้
    • สะพานแบบปกติ (Traditional Bridge) ทันตแพทย์จะทำการเจียฟันข้างเคียง 2 ซี่ และครอบฟันข้างเคียง ยึดเชื่อมต่อฟันตรงกลาง
    • สะพานแบบยึดด้านเดียว (Cantilever Bridge) ทันตแพทย์จะทำการเจียรฟันข้างเคียงแค่ 1 ซี่ ใช้เมื่อมีฟันข้างเคียงแค่ด้านเดียว ไม่เหมาะกับฟันหลังที่ต้องรับแรงมาก
    • สะพานแบบติด (Maryland Bridge) ไม่ต้องเจียรฟันข้างเคียง ติดด้วยปีกโลหะ ใช้กับฟันหน้าเท่านั้น
  3. รากฟันเทียม (Dental Implant) เป็นการปลูกรากฟันเทียมลงในกระดูก ทำหน้าที่เหมือนรากฟันแท้และต่อตัวฟันปลอมขึ้นมาบนรากเทียม
ทำไมต้องรากฟันเทียม

ขั้นตอนในการทำรากฟันเทียม

  1. ผ่าตัดปลูกรากเทียม 
  2. รอกระดูกยึดติดกับรากเทียม ใช้เวลาประมาณ 3-6 เดือน
  3. ต่อฟันปลอม ครอบฟันบนรากเทียม

การทำรากฟันเทียมเป็นการป้องกันกระดูกเสื่อมที่ดี โดยไม่ต้องเจียรฟันข้างเคียง ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการเคี้ยว 90-95% ของฟันแท้ ใช้งานได้นาน 20-30 ปี หรือตลอดชีวิต และเหมือนฟันแท้มากที่สุด

ทำไมต้องทำรากฟันเทียม

เมื่อไหร่ควรใส่ฟันปลอม

  1. สำหรับฟันปลอมถอดได้ รอ 2-3 เดือน หลังถอนฟัน เพื่อให้เหงือกและกระดูกหายดี แผลหายสนิท ไม่บวม ไม่แดง
  2. สำหรับสะพานฟัน รอ 2-3 เดือน หลังถอนฟัน เหงือกต้องหายสนิท กระดูกต้องคงรูป
  3. การทำรากฟันเทียม แบ่งเป็น 3 รูปแบบได้แก่
    1. ปลูกทันที ปลูกในวันเดียวกับวันถอนฟัน เหมาะกับกรณีฟันหัก ฟันหน้า โดยทันตแพทย์จะวิเคราะห์การรักษาจากสุขภาพกระดูกต้องดี ไม่มีการอักเสบ
    2. ปลูกช่วงต้น รอ 4-8 สัปดาห์ หลังถอนฟัน เหงือกหายดี กระดูกยังไม่เสื่อมมาก
    3. ปลูกช่วงปลาย รอ 3-6 เดือน หรือนานกว่า กระดูกหายสนิท อาจต้องปลูกกระดูกเพิ่ม

อันตรายของการรอนานเกินไป

  • หากรอนานเกิน 6 เดือน เสี่ยงต่อกระดูกหดตัวมาก 30-50% ทำให้ฟันข้างเคียงล้ม 5-10 องศา ฟันคู่ยื่นออกมา 2-4 มม. ทันตแพทย์อาจพิจารณาจัดฟันก่อนทำฟันปลอม ซึ่งจะทำให้มีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น
  • หากรอนานเกิน 1 ปี เสี่ยงต่อกระดูกหดตัวรุนแรง 40-60% ฟันข้างเคียงล้มมาก 10-15 องศา อาจต้องถอนฟันเพิ่ม ต้องใส่รากเทียมยาก (ต้องปลูกกระดูกก่อน) ทำให้ค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น

วิธีป้องกันไม่ให้เหงือกร่นและฟันล้ม

  1. ทำฟันปลอมทันที (ภายใน 3-6 เดือน) ยิ่งรอนาน ปัญหายิ่งรุนแรง
  2. รักษาสุขภาพช่องปาก แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง (เช้า-ก่อนนอน) ใช้ไหมขัดฟัน และบ้วนปากด้วยน้ำยาบ้วนปาก พร้อมทั้งตรวจสุขภาพฟัน ทุก 6 เดือน
  3. หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยง เช่น สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์
สัญญาณเตือน ฟันผุต้องดูแลฟัน

คำถามที่พบบ่อย

ไม่จำเป็นต้องใส่ทันทีในวันถอนฟัน แต่ควรปรึกษาทันตแพทย์และวางแผนภายใน 1 สัปดาห์ แล้วทำฟันปลอมภายใน 2-6 เดือน ขึ้นอยู่กับชนิดฟันปลอม

แม้จะเป็นฟันกรามที่มองไม่เห็น การปล่อยทิ้งไว้ ส่งผลกระทบทำให้ ฟันข้างเคียงล้ม ฟันคู่ตรงข้ามยื่น เคี้ยวอาหารไม่ได้ ส่งผลต่อการย่อยอาหาร

ทำได้ แต่ต้องปลูกกระดูกก่อน หากกระดูกไม่เพียงพอ โดยอาจใช้เวลานานขึ้น 4-6 เดือน

ป้องกันได้น้อยกว่า เนื่องจาก การกระจายแรงกดไปที่เหงือกไม่ได้กระตุ้นกระดูกโดยตรง กระดูกยังคงเสื่อมต่อไป (แต่ช้ากว่าไม่ใส่) การทำรากฟันเทียม ป้องกันกระดูกเสื่อมได้มีประสิทธิภาพ

แก้ไขได้ยาก ใช้เวลานาน และราคาสูง

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)

ทันตแพทย์ Alpine Dental Clinic คุณหมอด้านรากฟันเทียม ใส่ฟัน วีเนียร์ ทันตแพทยศาสตร์บัณฑิต จากมหาวิทยาลัยมหิดล (เกียรตินิยมอันดับ 1 เหรียญทอง) ดูประวัติแพทย์

หมอลี

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)

ทันตแพทย์ Alpine Dental Clinic คุณหมอด้านรากฟันเทียม ใส่ฟัน วีเนียร์ ทันตแพทยศาสตร์บัณฑิต จากมหาวิทยาลัยมหิดล (เกียรตินิยมอันดับ 1 เหรียญทอง) ดูประวัติแพทย์