กระดูกไม่พอต้องปลูกกระดูกทำรากฟันเทียม (dental implant)
ในการทำรากฟันเทียม ทันตแพทย์จะ X-ray 3 มิติ (CT Scan) เพื่อตรวจสอบว่า กระดูกขากรรไกร เพียงพอหรือไม่ในการฝังรากเทียม หากไม่เพียงพอ ทันตแพทย์จะพิจารณาการปลูกกระดูก หรือเทคนิคอื่นเพิ่มเติม เพื่อให้ฟันกลับมาเรียงตัวสวย และใช้งานได้ดีในระยะยาว
วิธีตรวจสอบปริมาณกระดูกด้วยตัวเอง
กรณีที่ฟันหลุดไปนานแล้ว
หากคุณถอนฟันไปนานเกิน 6 เดือน – 1 ปี โดยไม่มีการใส่ฟันปลอมหรือรากเทียม กระดูกบริเวณนั้นจะค่อยๆ ละลายตัวลงตามธรรมชาติ (Bone Resorption) เพราะไม่มีรากฟันคอยกระตุ้น
- สันเหงือกดูแคบหรือบาง ลองใช้ลิ้นดุนหรือนิ้วสัมผัสบริเวณสันเหงือกที่ไม่มีฟัน ถ้าพบว่ามันดูแบนราบ หรือดู “คม” และ “แคบ” กว่าบริเวณที่มีฟันอยู่ แสดงว่ามวลกระดูกเริ่มหายไป
- โครงหน้าเปลี่ยน หน้าตอบลง หากเสียฟันหลายซี่หรือทั้งปาก แล้วรู้สึกว่าริมฝีปากดูยุบลง หรือแก้มตอบผิดปกติ นี่เป็นสัญญาณว่ากระดูกขากรรไกรเริ่มฝ่อตัวลงจนไม่สามารถพยุงรูปหน้าได้
กรณีใส่ฟันปลอม
ฟันปลอมหลวมบ่อย ถ้าคุณใส่ฟันปลอมแบบถอดได้แล้วพบว่า “ยิ่งใส่นานไป ยิ่งหลวม” แม้จะไปให้หมอปรับแก้แล้วก็ตาม นั่นเป็นเพราะกระดูกที่เป็นฐานรองรับฟันปลอมมีการละลายตัวลงเรื่อยๆ จนฐานฟันปลอมไม่พอดีกับเหงือกนั่นเอง
สำรวจตำแหน่งฟัน (Anatomical Signs)
- ฟันบน (ใกล้ไซนัส) หากฟันกรามบนหลุดไปนาน โพรงไซนัส (Sinus) มักจะขยายตัวลงมาต่ำ ทำให้พื้นที่กระดูกเหลือไม่พอที่จะปักรากเทียม (กรณีนี้มักต้องทำ Sinus Lift หรือการยกไซนัสร่วมกับการปลูกกระดูก)
- ฟันล่าง (ใกล้เส้นประสาท) หากกระดูกขากรรไกรล่างยุบตัวลงมากเกินไป ระยะห่างระหว่างสันเหงือกกับเส้นประสาทจะเหลือน้อยเกินไป จนไม่สามารถวางรากเทียมลงไปได้โดยไม่ไปกดทับเส้นประสาท
ทำไมต้อง “ปลูกกระดูก” (Bone Grafting)
การปลูกกระดูกจะช่วยเพิ่ม ความสูง และความกว้างของสันเหงือก เพื่อให้รากเทียมถูกโอบอุ้มด้วยกระดูกที่แข็งแรง รับแรงกระแทกจากการเคี้ยวได้โดยไม่โยกหรือหลุดในอนาคต
การปลูกกระดูก (Bone Grafting) ฟังดูน่ากลัวเหมือนการผ่าตัดใหญ่ แต่ปัจจุบันการทันตกรรมสมัยใหม่ เป็นขั้นตอนที่มีความแม่นยำสูง เจ็บน้อยลง ใช้เวลาในการรักษาสั้นลง โดยทั่วไปจะใช้เวลาประมาณ 45 – 90 นาที ขึ้นอยู่กับปริมาณที่ต้องปลูก
ขั้นตอนการปลูกกระดูก
- ทันตแพทย์จะใช้ภาพ X-ray 3 มิติ (CT Scan) เพื่อดูความหนาของกระดูกที่เหลืออยู่และวางแผนจุดที่จะเติมกระดูก ฉีดยาชาเฉพาะจุด เหมือนการถอนฟันหรือทำรากฟันเทียม จะรู้สึกตัวแต่ไม่เจ็บ
- ทันตแพทย์จะเปิดเหงือก บริเวณที่ต้องการปลูกกระดูกออก เพื่อให้เห็นกระดูกขากรรไกรส่วนที่ยุบตัวหรือบางลง
- ใส่เนื้อเยื่อกระดูก (Placement) หรือ วัสดุปลูกกระดูกลงไปในบริเวณที่เตรียมไว้ โดยวัสดุมีหลายประเภท เช่น
- กระดูกตัวเอง (Autograft) ที่นำมาจากจุดอื่นในช่องปาก เช่น บริเวณฟันกรามล่าง
- กระดูกสังเคราะห์หรือกระดูกสัตว์ (Alloplast/Xenograft) เป็นวัสดุมาตรฐานที่สะอาดและปลอดภัยสูง นิยมใช้ในปัจจุบัน
- หลังจากใส่กระดูกแล้ว มักจะปิดทับด้วยแผ่นกั้นพิเศษ เพื่อป้องกันไม่ให้เนื้อเยื่อเหงือกโตเข้าไปแทรกในขณะที่กระดูกกำลังสร้างตัว
- เย็บแผลปิดเหงือกให้เรียบร้อย เพื่อให้กระดูกและเหงือกเริ่มกระบวนการสมานตัว
หลังการปลูกกระดูก ร่างกายจะค่อยๆ สร้างเซลล์กระดูกใหม่ขึ้นมาล้อมรอบและรวมตัวกับวัสดุที่ใส่ลงไป ใช้เวลาประมาณ 3 – 6 เดือน (หรืออาจถึง 9 เดือนในกรณีที่ปลูกเยอะมาก) เพื่อให้กระดูกแข็งแรงพอที่จะรองรับรากฟันเทียมได้
บางกรณีที่กระดูกขาดไปไม่มาก ทันตแพทย์อาจ “ปลูกกระดูกพร้อมกับฝังรากเทียม” ไปในคราวเดียวกันเลย ซึ่งจะช่วยประหยัดเวลาไปได้มาก
การดูแลตัวเองหลังปลูกกระดูก
- ประคบเย็น ใน 24-48 ชั่วโมงแรกเพื่อลดบวม
- งดสูบบุหรี่ เพราะนิโคตินทำให้เลือดไปเลี้ยงแผลไม่ดี กระดูกอาจไม่ติดและล้มเหลวได้
- ทานอาหารอ่อน เลี่ยงการเคี้ยวของแข็งบริเวณที่ทำแผล
- ลดการดึง รั้ง บริเวณแผลทุกกรณี เผื่อป้องกันแผลเปิด
หากถอนฟันมานาน หรือใส่ฟันปลอมมาหลายปี โอกาสที่จะต้องปลูกกระดูกมีสูงมากขึ้น
การรักษารากเทียม All-on-4 ถูกออกแบบมาเพื่อ เลี่ยงการปลูกกระดูก โดยเฉพาะ ด้วยการเอียงรากเทียมไปปักในจุดที่มีกระดูกแข็งแรงที่สุดแทน หากมีความกังวลเรื่องการ “ผ่าตัดปลูกกระดูก” กลัวเจ็บ หรือกังวลเรื่องระยะเวลาที่นานขึ้น สามารถปรึกษาทันตแพทย์ เพื่อเข้ารับการดูแลที่เหมาะสม

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)





