อันตราย! ปล่อยช่องว่างหลังถอนฟัน (tooth extraction)
“ถอนฟันกรามหรือฟันด้านใน ในตำแหน่งที่มองไม่เห็น ไม่จำเป็นต้องรีบทำฟันปลอม ทิ้งไว้สักพักก็ไม่เป็นไร” ในความเป็นจริง การปล่อยช่องว่างหลังถอนฟันเป็นเวลานาน อาจส่งผลร้ายแรงต่อสุขภาพช่องปากมากกว่าที่คิด
จริงหรือไม่ว่าการไม่ใส่ฟันปลอมหลังถอนฟันจะทำให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพช่องปาก
ทำไมต้องใส่ฟันปลอมหลังถอนฟัน
ฟันไม่ได้มีหน้าที่แค่เคี้ยวอาหาร ฟันแต่ละซีมีหน้าที่ในการเคี้ยวอาหาร รักษาแนวฟัน การออกเสียง ความสวยงามสมมดุลของใบหน้า รวมถึงการรักษากระดูกขากรรไกรไม่ให้กระดูกเสื่อมลง
- การเคี้ยวอาหารให้ละเอียด ช่วยให้ระบบย่อยอาหารทำงานได้ดีขึ้น ฟันปลอมจึงช่วยกระจายแรงกดทั่วทั้งช่องปาก
- การรักษาแนวฟัน ฟันแต่ละซี่จะค้ำกันและกันไม่ให้ล้ม เอียง ช่องว่าง ทำให้ฟันข้างเคียงเคลื่อนที่ ฟันปลอมจึงช่วยรักษาความสมดุลของกรามบนและกรามล่าง
- การออกเสียงที่ชัดเจน โดยเฉพาะฟันหน้าช่วยในการออกเสียง ส, ซ, ท การสูญเสียฟันหน้าทำให้พูดไม่ชัด
- ความสวยงาม สมดุลของใบหน้า ช่วยให้ยิ้มสวย ใบหน้าสมส่วน
- รักษากระดูกขากรรไกร กระดูกผ่านการเคี้ยวและป้องกันไม่ให้กระดูกเสื่อม
90% ของผู้ที่ถอนฟันแล้วไม่ใส่ฟันปลอม จะมีฟันข้างเคียงเคลื่อนที่ภายใน 1 ปี กระดูกขากรรไกรสูญเสียความหนา 25% ในปีแรกหลังถอนฟัน โอกาสเกิดปัญหาขบฟันเพิ่มขึ้น 60% หากปล่อยนานเกิน 6 เดือน
ผลกระทบจากการปล่อยให้เกิดช่องว่างจากการถอนฟัน
- เหงือกเริ่มร่น เหงือกบริเวณที่ถอนฟันเริ่มยุบตัว บริเวณฟันข้างเคียงเริ่มมีการเปลี่ยนแปลง
- กระดูกหดตัว สูญเสียความหนา กระดูกส่วนด้านข้าง หดตัวเร็ว กระดูกส่วนความสูงเริ่มลดลง
- ฟันข้างเคียงเริ่มเคลื่อนที่ เช่น ฟันด้านหน้าเอียงเข้าหาช่องว่าง ฟันด้านหลังเอียงไปข้างหน้า และเริ่มมีช่องว่างระหว่างฟัน
- ฟันคู่ตรงข้ามยื่นออกมา เกิดจากการขาดแรงกดที่ปกติจะมีเมื่อกัดอาหาร ทำให้ฟันย้อยลงมาหรืองอกขึ้นไป
- ใบหน้าเปลี่ยนรูป ใบหน้ายุบเข้าไปอย่างเห็นได้ชัด ดูแก่กว่าวัย 5-10 ปี รอยย่นรอบปากเพิ่มขึ้น
- ปัญหาสุขภาพทั่วไป เช่น ระบบย่อยอาหารทำงานไม่ดี (เคี้ยวไม่ละเอียด) โภชนาการไม่เพียงพอ น้ำหนักลด โรคกระเพาะ โรคลำไส้เพิ่มขึ้น
เหงือกร่นเร็วแค่ไหนหลังถอนฟันโดยไม่แก้ไข
ปัจจัยที่ส่งผลต่อความเร็วของการร่น ขึ้นอยู่กับตำแหน่งฟันที่หายไป วัย สุขภาพช่องปาก การดูแลตัวเองหลังการถอนฟัน
ฟันข้างเคียงล้มเร็วแค่ไหนหากปล่อยช่องว่างทิ้งไว้
ปัจจัยที่ส่งผลต่อความเร็ว ขึ้นอยู่กับตำแหน่งฟันที่ถอน วัย การสบฟัน และการรองรับของซี่ตรงกันข้าม เช่น ฟันที่ไม่มีฟันคู่ขนานจะเคลื่อนที่ได้ช้ากว่า

ชนิดของฟันปลอม แบบไหนเหมาะกับคุณ
- ฟันปลอมถอดได้ (Removable Denture) จะยึดกับฟันข้างเคียงด้วยตะขอ หรือ ติดกับเหงือก
- ฟันปลอมบางส่วน (Partial Denture) เหมาะกับผู้ที่เสียฟันบางซี่ มีตะขอยึดกับฟันข้างเคียง
- ฟันปลอมทั้งปาก (Complete Denture) เหมาะกับผู้ที่ไม่มีฟันเลย ติดกับเหงือกด้วยแรงดูด
- สะพานฟัน (Dental Bridge) ฟันปลอมที่ติดตายตัว ใช้ฟันข้างเคียงเป็นเสา ติดแน่น ถอดไม่ได้
- สะพานแบบปกติ (Traditional Bridge) ทันตแพทย์จะทำการเจียฟันข้างเคียง 2 ซี่ และครอบฟันข้างเคียง ยึดเชื่อมต่อฟันตรงกลาง
- สะพานแบบยึดด้านเดียว (Cantilever Bridge) ทันตแพทย์จะทำการเจียรฟันข้างเคียงแค่ 1 ซี่ ใช้เมื่อมีฟันข้างเคียงแค่ด้านเดียว ไม่เหมาะกับฟันหลังที่ต้องรับแรงมาก
- สะพานแบบติด (Maryland Bridge) ไม่ต้องเจียรฟันข้างเคียง ติดด้วยปีกโลหะ ใช้กับฟันหน้าเท่านั้น
- รากฟันเทียม (Dental Implant) เป็นการปลูกรากฟันเทียมลงในกระดูก ทำหน้าที่เหมือนรากฟันแท้และต่อตัวฟันปลอมขึ้นมาบนรากเทียม

ขั้นตอนในการทำรากฟันเทียม
- ผ่าตัดปลูกรากเทียม
- รอกระดูกยึดติดกับรากเทียม ใช้เวลาประมาณ 3-6 เดือน
- ต่อฟันปลอม ครอบฟันบนรากเทียม
การทำรากฟันเทียมเป็นการป้องกันกระดูกเสื่อมที่ดี โดยไม่ต้องเจียรฟันข้างเคียง ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการเคี้ยว 90-95% ของฟันแท้ ใช้งานได้นาน 20-30 ปี หรือตลอดชีวิต และเหมือนฟันแท้มากที่สุด

เมื่อไหร่ควรใส่ฟันปลอม
- สำหรับฟันปลอมถอดได้ รอ 2-3 เดือน หลังถอนฟัน เพื่อให้เหงือกและกระดูกหายดี แผลหายสนิท ไม่บวม ไม่แดง
- สำหรับสะพานฟัน รอ 2-3 เดือน หลังถอนฟัน เหงือกต้องหายสนิท กระดูกต้องคงรูป
- การทำรากฟันเทียม แบ่งเป็น 3 รูปแบบได้แก่
- ปลูกทันที ปลูกในวันเดียวกับวันถอนฟัน เหมาะกับกรณีฟันหัก ฟันหน้า โดยทันตแพทย์จะวิเคราะห์การรักษาจากสุขภาพกระดูกต้องดี ไม่มีการอักเสบ
- ปลูกช่วงต้น รอ 4-8 สัปดาห์ หลังถอนฟัน เหงือกหายดี กระดูกยังไม่เสื่อมมาก
- ปลูกช่วงปลาย รอ 3-6 เดือน หรือนานกว่า กระดูกหายสนิท อาจต้องปลูกกระดูกเพิ่ม
อันตรายของการรอนานเกินไป
- หากรอนานเกิน 6 เดือน เสี่ยงต่อกระดูกหดตัวมาก 30-50% ทำให้ฟันข้างเคียงล้ม 5-10 องศา ฟันคู่ยื่นออกมา 2-4 มม. ทันตแพทย์อาจพิจารณาจัดฟันก่อนทำฟันปลอม ซึ่งจะทำให้มีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น
- หากรอนานเกิน 1 ปี เสี่ยงต่อกระดูกหดตัวรุนแรง 40-60% ฟันข้างเคียงล้มมาก 10-15 องศา อาจต้องถอนฟันเพิ่ม ต้องใส่รากเทียมยาก (ต้องปลูกกระดูกก่อน) ทำให้ค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น
วิธีป้องกันไม่ให้เหงือกร่นและฟันล้ม
- ทำฟันปลอมทันที (ภายใน 3-6 เดือน) ยิ่งรอนาน ปัญหายิ่งรุนแรง
- รักษาสุขภาพช่องปาก แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง (เช้า-ก่อนนอน) ใช้ไหมขัดฟัน และบ้วนปากด้วยน้ำยาบ้วนปาก พร้อมทั้งตรวจสุขภาพฟัน ทุก 6 เดือน
- หลีกเลี่ยงพฤติกรรมเสี่ยง เช่น สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์
คำถามที่พบบ่อย

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)



