ฟันผุแบบไหนควรรักษารากฟัน (Root canel treatment)
การรักษาฟันผุ ควรรักษารากฟันหรือถอนทิ้งแล้วใส่รากฟันเทียม เป็นสิ่งที่หลายคนกังวล การเลือกวิธีการรักษาผิด อาจส่งผลต่อสุขภาพช่องปากระยะยาว และเสียค่าใช้จ่ายสูงโดยไม่จำเป็น ก่อนอื่นเลย เรามาทำความเข้าใจเกณฑ์การประเมินสภาพฟันโดยทันตแพทย์ ถึงการตัดสินใจ ในเบื้องต้นถึงวิธีการรักษาแต่ละเคส
ระดับความรุนแรงของฟันผุ ไม่ใช่ทุกฟันผุที่ต้องถอน
ฟันผุมีระดับความรุนแรงที่แตกต่างกัน และแต่ละระดับ มีแนวทางการรักษาที่ไม่เหมือนกัน การรู้ว่าฟันผุถึงระดับไหน จะช่วยให้ตัดสินใจได้ถูกต้อง
ระดับของฟันผุตามมาตรฐานทางทันตกรรม
ระดับ 1: ฟันผุเฉพาะชั้นเคลือบฟัน (Enamel Caries)
- ลักษณะ: เห็นเป็นจุดขาวหรือน้ำตาลบนผิวฟัน ไม่มีรูลึก ไม่เจ็บเวลากินของเย็น
- วิธีรักษา: อุดฟันธรรมดา ใช้เวลาประมาณ 30-45 นาที
ระดับ 2: ฟันผุลึกถึงชั้นงาช้าง (Dentin Caries)
- ลักษณะ: มีรูผุลึกเข้าไปในฟัน เจ็บเวลากินของเย็น-ร้อน-หวาน แต่ปวดแล้วหาย
- วิธีรักษา: อุดฟันลึก อาจต้องใส่ยารองก้นฟันเพื่อปกป้องเส้นประสาทฟัน
ข้อควรระวัง: หากไม่รักษาทันจะลุกลามเป็นระดับ 3 ภายใน 3-6 เดือน
ระดับ 3: ฟันผุลึกถึงโพรงประสาทฟัน (Pulp Exposure)
- ลักษณะ: ปวดฟันรุนแรงตอนกลางคืน ปวดต่อเนื่องแม้ไม่กินอะไร อาจมีหนองบวม
- วิธีรักษา: ต้องรักษารากฟัน (Root Canal Treatment)
ระยะเวลารักษา: 2-4 ครั้ง ใช้เวลารวมประมาณ 4-6 ชั่วโมง
ระดับ 4: ฟันเหลือแต่โคนรากหรือหักใต้เหงือก (Root Fragment)
- ลักษณะ: ฟันหักเหลือแต่เศษรากในเหงือก อาจมีหนองซ้ำๆ กลิ่นปากไม่ดี
- วิธีรักษา: ถอนฟันและพิจารณาใส่รากฟันเทียม
6 เกณฑ์ ควรรักษารากฟันหรือไม่
- ปริมาณโครงสร้างฟันที่เหลือ (Remaining Tooth Structure) ฟัน ต้องมีโครงสร้างเหนือเหงือกเหลืออย่างน้อย 2 มิลลิเมตร และมีความหนาของผิวฟัน ไม่น้อยกว่า 1 มิลลิเมตรรอบด้าน มิฉะนั้นจะทำครอบฟันไม่ได้
- สภาพของกระดูกรองรับฟัน (Periodontal Support) กระดูกรองรับ ต้องเหลืออย่างน้อย 50% ของความยาวรากฟัน และไม่มีการสูญเสียกระดูกอย่างรวดเร็ว ตรวจได้จากภาพเอกซเรย์
- รูปร่างและความยาวของรากฟัน (Root Morphology) รากฟันต้องมีความยาวเพียงพอ (อย่างน้อย 10 มิลลิเมตร) และไม่โค้งงออย่างผิดปกติจนทำให้รักษาได้ยาก ฟันหน้ามี 1 ราก ฟันกรามมี 2-3 ราก
- การติดเชื้อที่โคนราก (Periapical Pathology) หากมีถุงหนองขนาดใหญ่เกิน 1 เซนติเมตร หรือมีการติดเชื้อซ้ำหลังรักษารากฟันแล้ว 2-3 ครั้ง อาจต้องพิจารณาถอนฟัน
- ตำแหน่งของฟันในการบดเคี้ยว (Strategic Position) ฟันกรามและฟันกรามน้อยที่ใช้บดเคี้ยวอาหารควรพยายามรักษาไว้มากกว่าฟันหน้า เพราะมีผลต่อการทำงานของระบบบดเคี้ยวโดยรวม
- สุขภาพคนไข้ หากผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัว เช่น เบาหวานไม่คุม โรคหัวใจ หรือไม่สามารถรักษาสุขภาพช่องปากได้ดี อาจเหมาะกับการถอนฟันและใส่รากฟันเทียมมากกว่า
เมื่อไหร่ควรรักษารากฟัน vs. ถอนฟัน
| สภาพฟัน | รักษารากฟัน | ถอนฟัน |
| โครงสร้างฟัน | มากกว่า 30% และมีผนังฟันอย่างน้อย 2 ด้าน | น้อยกว่า 20% หรือหักซ่อนอยู่ใต้เหงือก |
| กระดูกรองรับ | มากกว่า 50% ไม่มีการอักเสบโดยรอบรากฟัน | น้อยกว่า 40% หรือมีโรคปริทันต์รุนแรง |
| การติดเชื้อ | ถุงหนองเล็กกว่า 5 มม. ไม่มีการติดเชื้อซ้ำ | ถุงหนองขนาดใหญ่กว่า 1 ซม. หรือติดเชื้อซ้ำบ่อย |
| รอยร้าวของฟัน | ไม่มี หรือเล็กน้อยเพียงผิวเคลือบ | รอยร้าวทะลุถึงรากฟันหรือแตกยาว |
| การเคลื่อนตัวของฟัน | ระดับ 1 | ระดับ 3 |
| อาการปวด | ปวดเมื่อกด หรือเคี้ยวอาหาร ไม่ปวดเวลากลางคืน | ปวดต่อเนื่อง มีหน้องซ้ำ แม้กินยาแล้ว |
ขั้นตอนการรักษารากฟัน

- วินิจฉัยและเตรียมการ (ครั้งที่ 1) ถ่ายภาพเอกซเรย์ เพื่อดูความลึกของฟันผุและสภาพรากฟัน วางแผนการรักษา และชาเฉพาะที่บริเวณฟันที่จะทำ ใช้เวลาประมาณ 45-60 นาที
- นำเส้นประสาทฟันออก (ครั้งที่ 1-2) ทันตแพทย์จะเจาะลงไปในโพรงฟัน เอาเส้นประสาทที่ติดเชื้อออก ทำความสะอาดช่องรากฟัน และใส่ยาฆ่าเชื้อ จากนั้นอุดปิดชั่วคราว ใช้เวลา 1-1.5 ชั่วโมง
- อุดรากฟันถาวร (ครั้งที่ 2-3) เมื่อแน่ใจว่าการติดเชื้อหมดแล้ว จะทำการอุดรากฟันด้วยวัสดุถาวร (Gutta Percha) ให้แน่นสนิทตลอดความยาวของราก ใช้เวลา 1-1.5 ชั่วโมง
- ติดตั้งเสารากและครอบฟัน (ครั้งที่ 3-4) เนื่องจากฟันที่รักษารากแล้วจะเปราะบาง จำเป็นต้องใส่เสารากเพื่อเสริมความแข็งแรง และครอบฟันเพื่อป้องกันฟันแตก ใช้เวลา 2-3 ชั่วโมง (รวมการทำครอบฟัน)
รวมระยะเวลาทั้งหมด: 4-6 สัปดาห์ พบทันตแพทย์ 3-4 ครั้ง
ทำรากฟันเทียม (Dental Implant) เมื่อไม่สามารถรักษารากฟันได้ ความทนทานและใกล้เคียงกับฟันแท้มากที่สุด

ข้อดีของรากฟันเทียม
- ไม่ต้องเจียระไนฟันข้างเคียง รากฟันเทียมสามารถใส่แบบอิสระโดยไม่กระทบฟันอื่น
- ป้องกันกระดูกทรุดหาย รากฟันเทียมจะกระตุ้นกระดูกให้ทำงานเหมือนมีฟันแท้อยู่ ป้องกันการสูญเสียกระดูกซึ่งเป็นปัญหาของฟันปลอมแบบอื่น
- ความแข็งแรงในการบดเคี้ยว รับแรงบดเคี้ยวได้เกือบเท่าฟันแท้ ประมาณ 80-90% กินอาหารได้ทุกชนิด
- อายุการใช้งานยาวนาน รากฟันเทียมใช้ได้ตลอดชีวิต
- สวยงามเหมือนฟันแท้ รากฟันเทียมจะฝังอยู่ใน กระดูก มีเหงือกปกคลุม
ขั้นตอนการทำรากฟันเทียม

- การประเมินและวางแผน ถ่าย CT Scan เพื่อดูปริมาณและคุณภาพกระดูก วางแผนตำแหน่งและมุมของรากฟันเทียมให้เหมาะสม
- การผ่าตัดฝังรากฟันเทียม ทำการผ่าตัดเพื่อฝังตัวรากไทเทเนียมลงในกระดูก ใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมงต่อซี่ กลับบ้านได้ในวันเดียวกัน
- ระยะรอให้กระดูกเชื่อมติด (Osseointegration) 3-6 เดือน ให้กระดูกเติบโตเข้ากับตัวรากฟันเทียมจนแน่นหนา ช่วงนี้อาจใส่ฟันชั่วคราวได้
- การติดตั้งส่วนหัวเชื่อมและฟันปลอม หลังจากที่กระดูกเชื่อมติดแล้ว จะติดตั้งส่วนหัวเชื่อม (Abutment) และทำฟันปลอมครอบถาวร
รวมระยะเวลาการรักษารากฟันประมาณ 4-8 เดือน
คำถามที่พบบ่อย
รักษารากฟันแล้วปวดไหม
ระหว่างการรักษาจะไม่เจ็บเพราะมีการชาเฉพาะที่ แต่หลังรักษาอาจรู้สึกเจ็บเล็กน้อย 2-3 วันจากการอักเสบของเนื้อเยื่อรอบรากฟัน ซึ่งเป็นเรื่องปกติ กินยาแก้ปวดตามที่ทันตแพทย์สั่งจะดีขึ้น
ทำรากฟันเทียมเจ็บไหม พักฟื้นนานแค่ไหน
การผ่าตัดฝังรากฟันเทียมจะชาเหมือนถอนฟัน หลังผ่าตัดอาจบวมเล็กน้อย 2-3 วัน แต่สามารถทำงานได้ตามปกติ กินยาแก้อักเสบและแก้บวมจะช่วยได้ ส่วนใหญ่พักฟื้น 3-5 วันก็กลับมาใช้ชีวิตปกติได้
ฟันที่รักษารากแล้วต้องทำครอบฟันเสมอไหม
แนะนำให้ทำครอบฟันเสมอ โดยเฉพาะฟันกรามและฟันกรามน้อย เพราะฟันที่รักษารากแล้วจะเปราะบาง เสี่ยงต่อการแตกหักสูง การทำครอบฟันจะช่วยกระจายแรงกัดและป้องกันฟันแตก ยืดอายุการใช้งานได้นานขึ้น
รากฟันเทียมล้มเหลวได้ไหม
อัตราความสำเร็จของรากฟันเทียมอยู่ที่ 95-98% การล้มเหลวมักเกิดจากการติดเชื้อ การสูบบุหรี่ โรคเบาหวานที่ควบคุมไม่ดี หรือไม่ดูแลทำความสะอาดให้ดี หากดูแลตามคำแนะนำของทันตแพทย์ โอกาสล้มเหลวจะต่ำมาก
ควรเลือกรักษารากฟันหรือรากฟันเทียมดี
หากฟันยังสามารถรักษาได้ (มีโครงสร้างเหลือมากกว่า 30% กระดูกรองรับดี ไม่มีรอยร้าวรุนแรง) การรักษารากฟันและทำครอบฟันจะเป็นทางเลือกแรกที่ดีกว่า เพราะต้นทุนต่ำกว่าและเก็บฟันแท้ไว้ได้ แต่หากฟันเสียหายมากเกินไป รากฟันเทียมจะให้ผลลัพธ์ที่ดีกว่าในระยะยาว
การตัดสินใจว่าควรรักษารากฟันหรือถอนฟันแล้วใส่รากฟันเทียม ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ควรเข้ารับการตรวจสุขภาพช่องปากโดยทันตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ถ่ายภาพเอกซเรย์ และประเมินสภาพฟันอย่างละเอียด

ทพ.ญ. ลีรวรรณ (หมอลี)




